Kees van Twist

Kees van Twist, directeur van het Groninger Museum en voormalig bestuurslid van Amnesty, heeft het hart op de tong. Hij is gedreven, veelzijdig en eigenwijs, maar kan ook goed relativeren. 'Sommige dingen bereik je nu eenmaal beter door ze niet van de daken te schreeuwen.'



Als je Kees van Twist (57) vraagt wat de kracht van Amnesty is, hoeft hij niet lang na te denken. 'De mensen.' En dan bedoelt hij niet alleen de bevlogen en kundige medewerkers en bestuursleden, maar met name de mensen in het land. Zij die schrijven, die collecteren, zij die de 'noeste arbeid' verrichten. 'Want ze zijn er nog', lacht Van Twist in zijn werkkamer in het Groninger Museum. Laatst zag hij er nog een. Hij fietste ‘s avonds door het centrum van Groningen toen hij een bekende hoogleraar zag lopen met een collectebus van Amnesty. Het was koud en het regende. '“Die deugt”, dacht ik toen bij mezelf. Je mag nooit vergeten dat Amnesty bestaat bij de gratie van deze mensen.'


Van 1997 tot 2001 was Van Twist bestuurslid van Amnesty. Op advies van hem en een aantal anderen stapte dat bestuur in 2001 op. 'We waren van die typische vergadermonsters geworden', zegt hij. 'Het was tijd voor een frisse wind. Maar zonder dat het werk daaronder mocht lijden. De hoofdzaak, de doelstellingen van de organisatie, moeten altijd overeind blijven. Die organisatorische dingen, dat zijn non-issues.' Lilian Gonçalves werd daarna, in 2001, gekozen als nieuwe voorzitter van Amnesty Nederland. Een hele goede keuze, vond Van Twist. 'Dit soort mensen, die nuances kunnen zien en die ervoor zorgen dat de dialoog altijd blijft bestaan, die zijn heel belangrijk voor Amnesty.' Gonçalves voelde volgens hem feilloos aan dat je meer bereikt wanneer je je op een bepaalde manier opstelt. 'En dat is heel belangrijk voor een onafhankelijke organisatie als Amnesty. Je moet voortdurend aftasten hoe ver je kunt gaan. Zo moet je soms weten wanneer je “stille diplomatie” moet bedrijven in plaats van met spandoeken op het plein te gaan staan. Dat onderscheid kennen, is een van de sterke kanten van de organisatie. Amnesty heeft mensen die dit heel goed verstaan. Sommige dingen bereik je nu eenmaal beter door ze niet van de daken te schreeuwen.'
 Hij denkt even na en zegt dan: 'Het hoofddoel blijft uiteindelijk toch dat mensen vrijkomen, dat ze niet in de gevangenis belanden en dat de mensenrechten beschermd worden.'

 

Zijn finest moment beleefde Van Twist in 1998. Hij was toen een van de aanjagers van de speciale uitzending van het Avro-programma De Uitdaging. Het 75-jarig bestaan van de Avro viel dat jaar samen met de vijftigste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en de omroepvereniging greep deze gelegenheid aan om een handtekeningenactie voor Amnesty op touw te zetten. Presentatrice Angela Groothuizen verzamelde tijdens deze jubileumuitzending maar liefst drie miljoen handtekeningen voor de mensenrechtenorganisatie. 'Maar heel belangrijk voor de organisatie was dat er met de actie ook 25.000 nieuwe Amnesty-leden werden geworven', vertelt Van Twist. 'Er werd met De Uitdaging een nieuw, breed publiek bij de activiteiten van Amnesty betrokken – mensen die anders misschien niet zo snel lid zouden zijn geworden.'



Van Twist was voor zijn Amnesty-tijd jarenlang werkzaam in de televisiewereld, onder meer bij de IKON en als hoofd kunst en cultuur bij de Vara. Later stapte hij over naar de Avro. Ook was hij een poosje cultureel attaché op het Nederlands consulaat in New York. Sinds 1999 is hij, met een onderbreking van een aantal jaar, directeur van het Groninger Museum.
 Toen hij in 1997 gevraagd werd voor het bestuur van Amnesty, hoefde hij niet lang na te denken – het was meer een logisch gevolg dan een keuze. Hij voelde altijd al grote verwantschap met de mensenrechtenorganisatie. Persoonlijk voelde hij zich in de jaren tachtig zeer betrokken bij de anti-apartheidsstrijd in Zuid-Afrika. 'Ik had een diepe, diepe afkeer van apartheid', licht hij toe. Onder de mensen die tijdens het apartheidsregime gevangen werden gezet, bevonden zich ook vrienden van hem. 'Dan komt alles wel heel dichtbij. Op zo'n moment weet je waar het echt over gaat in de wereld, dan is het geen theoretisch verhaal meer.'


Hij vindt het onvoorstelbaar wat er momenteel in de Arabische wereld gebeurt. Tot diep in de nacht heeft hij gisteren naar Al Jazeera zitten te kijken, naar hoe Moammar Kadhafi het volk toesprak. 'Luister, ik vind het museum heel belangrijk. Maar als je ziet wat daar gebeurt. Dan is er geen discussie meer mogelijk, dit is natuurlijk waar het echt om draait in de wereld.'


Als hem thuis één ding met de paplepel is ingegoten, dan is het wel de waarde van diversiteit. Diversiteit van culturen, van seksualiteit, van religie.  Zijn grote angst is die voor de 'Wilders-gezinden', die ervoor willen zorgen  dat alles straks gelijkgeschakeld is. 'Voordat je het weet heb je een samenleving waar je echt niet in wil wonen.'


Hij was al jong politiek actief, in de PPR in Harlingen, waar het gezin Van Twist toen woonde. Een doorsnee, christelijk gezin waar rechtvaardigheid en tolerantie sleutelwoorden waren. 'Deze drijfveren bewegen mij nog steeds', zegt Van Twist. 'Achteraf was het misschien een beetje ongezond dat ik al zo vroeg met serieuze zaken als politiek bezig was, op die leeftijd hoor je andere dingen te doen, maar het is wel bepalend geweest voor hoe ik in het leven sta. Amnesty was geen vanzelfsprekendheid bij ons maar we werden thuis wel gestimuleerd tot discussies. Ik ging over alles en iedereen de discussie aan. Ik was een eigenwijs kind. Ik ben nu eenmaal iemand die altijd vraagt naar het waarom.' Toch is het met name zijn tijd bij de IKON die hem, zoals hij het zelf noemt, 'maatschappelijk gevormd' heeft. 'Ik was toen veel activistischer dan nu. Een extreme betrokkenheid die voortkwam uit woede. Dat paste ook echt in die tijd.' In 1982 werden in El Salvador vier IKON-collega's van Van Twist doodgeschoten. 'Dan gaat het even niet meer over politiek. Ik ben daar vrienden kwijtgeraakt.'


Die betrokkenheid, die loopt nog steeds als een rode draad door zijn leven. De emotie en verbondenheid die hij voelde toen Nelson Mandela na ruim 27 jaar gevangenschap vrijkwam, de verkiezing van Barack Obama, de eerste zwarte president van de Verenigde Staten – het zijn onvergetelijke momenten voor hem. 'Mensen die hun waardigheid terugkrijgen, daar kan ik echt ontroerd van raken.'

 

Kees van Twist (5 augustus 1953), Amsterdam/Groningen, directeur Groninger Museum.

DISCLAIMER
Bovenstaande getuigenis bevat persoonlijke verhalen, meningen en belevingen van de geïnterviewde. Het betreft hier dus niet een door Amnesty onderzochte case.